Haftalık gezegen ahvâli

29 Ocak - 4 Şubat 2010

Ankara Valisi ve Emniyet Müdürü, iki ay önce TEKEL işçilerine yapılan sert müdahalenin, alınan “canlı bomba ihbarı” üzerine gerçekleştiğini açıkladılar, böyle bir tehdit hâlinde yine müdahale edeceklerini söylediler. İşçi sendikaları, 50 günden uzun süredir direnen TEKEL işçileriyle dayanışma için eylem yaptı: madenciler ve bor işçileri iş bıraktı, TPAO ve TÜPRAŞ çalışanları işe geç başladı, tersane işçileri yemek yemedi, sendikalı gazeteciler çalışmadı, Sivas’ta Karayolları çalışanları yolları temizlemedi, demiryolu işçileri işbaşı yapmadı, İstanbul’da birçok noktada toplantı yapıldı, İzmir’de belediye otobüsleri çalışmadı, dağcılar Ağrı’da destek pankartı açtı. Memur sendikaları eyleme katılmadı, DİSK Genel Başkanı, “Başarılı bir sınav verdiğimizi söyleyemem” dedi. Başbakan “Eylem ideolojiktir” dedi, ne demek istediğini anlatmadı. Le Monde gazetesi, eylemin “özelleştirmelere karşı mücadelenin simgesi” olduğunu yazdı.

Dış borçları 300 milyar avroyu aşan Yunanistan’da toplu protesto gösterileri düzenlendi, Ekonomi Bakanlığı çalışanları, vergi müfettişleri ve gümrük memurları 48 saatlik grev başlattı. Rusya’da Moskova ve St. Petersburg’da toplu gösteri hakkını savunmak için yapılan yürüyüşte, aralarında önde gelen üç muhalefet liderinin de olduğu yaklaşık 100 kişi tutuklandı. Ülkenin batısındaki Kaliningrad’da iktidar partisini protesto eden 10 binden fazla kişi, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden beri en büyük yürüyüşü gerçekleştirdi. İran’da geçen aralıktaki protesto gösterileriyle ilgili olarak 16 kişi mahkemeye çıkartıldı. 1979’daki İslamî devrimin hedeflerini gerçekleştiremediğini söyleyen muhalefet lideri Mousavi, mücadeleye devam edeceğini söyledi.

Haiti’deki ölü sayısı resmî açıklamalara göre 200 bini geçti. ABD, Haiti’deki asker sayısını 20 bine çıkarttı, tarihinde hiçbir komşusuna saldırmamış İran’a karşı müttefiklerini korumak için Körfez bölgesine savaş gemileri ve füze kalkanları yolladı. ABD ordusunun İran ve Kuzey Kore füzelerini durduracak bir kalkan denemesi başarısız oldu, İran parlamentosunun sözcüsü “Bölge ülkelerinin bunun bir kukla gösterisi olduğunu anlamaları gerekir” dedi. Çin, ABD’nin Tayvan’a 6,3 milyar dolarlık silah satmasına tepki olarak, ABD’yle her türlü askerî ilişkiyi dondurma kararı aldı, Obama’yı Dalai Lama’yla görüşmemesi konusunda uyardı. Çin medyası ABD’yi “soğuk savaş fikirleri” üretmekle suçladı. Rusya ile Libya 1,8 milyar dolarlık silah anlaşması yaptı. Pakistan askerleri ülkenin kuzeybatısındaki önemli bir Taliban üssünü ele geçirdi. Güneydeki Karaçi’deki etnik çatışmalarda 12 kişi öldü. ABD insansız uçaklarının Pakistan’ın kuzeyinde yaptığı saldırıda 10 kişi öldü. Taliban, Pakistan’daki ABD askerlerine ilk kez ölümcül bir saldırı düzenledi, üç Amerikan askeriyle beraber, yakınlarda bulunan bir okuldaki üç kız çocuğu ve bir sağlık görevlisi öldü. Pakistan’da ABD askerlerinin ne aradığı sorusu, Pakistan ordusuna ABD tarafından son 10 yılda 12 milyar dolar gizli yardım yapıldığını ortaya çıkarttı.

2008’de ABD hükümetinden aldığı 182 milyar dolarla batmaktan kurtulan AIG sigorta şirketi, çalışanlarına dağıttığı 39 milyon dolardan sonra şimdi de finans birimine 100 milyon dolar ikramiye dağıtma kararı aldı. Honda, hatalı elektrik aksamları yüzünden 650 bin kullanıcıdan arabalarını satış noktalarına iade etmelerini istedi. Avrupa’nın en büyük ikinci araba üreticisi Peugeot Citroën firması, Çek Cumhuriyeti’nde üretilen 90 bin arabasını hatalı gaz pedalları yüzünden piyasalardan geri çekileceğini duyurdu. BM’nin Dünya Gıda Programı, Somali’deki aç nüfusun 4 milyona ulaştığını açıkladı. Ülkenin İslamcı asi örgütü Al-Shabab, El-Kaide saflarına katıldığını ilan etti. Somalili korsanlar, geçen kasımda rehin aldıkları bir Yunan tankerini açıklanmayan bir miktar fidye karşılığında iade etti, bir Kuzey Kore gemisini kaçırdı.

Obama, Amerikan astronotlarını yeniden Ay’a gönderecek projeyi iptal etti. İslam devriminin 30. yılının kutlanmaya başladığı hafta uzay yarışına giren İran, içinde fare, iki kaplumbağa ve bir kutu solucanın yer aldığı aracını yörüngeye gönderdi, aracın yolcularıyla birlikte başarılı biçimde Dünya’ya döndüğü duyuruldu. ABD Kongresi’ne sunulan malî bütçe taslağında askerî harcamalara 703 milyar dolar ayrıldı, sağlık harcamaları 1 milyarda kaldı. Bill ve Melinda Gates çifti, fakir ülkelerdeki çocukların aşılanması için önümüzdeki on yıl boyunca 10 milyar dolar bağışlayacaklarını vaat etti. Dünya Sağlık Örgütü’nde direktörlük yapan Ulrich Keil, domuz gribinin “bir korku kampanyası” olduğunu açıkladı. TC Sağlık Bakanlığı domuz gribi kampanyasını bitirdi, kanser kampanyası başlattı. Avustralyalı araştırmacılar, kadınlarda hamilelik sırasında hafıza kaybı görüldüğü inancının bir mit olduğunu buldu. Britanyalı ve Belçikalı bilim insanları, beyin sarsıntısı geçirmiş bitkisel hayattaki bir hastanın zihnine ulaşıp iletişime geçmeyi başardı.

Türkiye’de 15 yaşında bir kız, Batman’da geçen yıl yapılan bir gösteriye katılmak, taş ve slogan atmak suçlarından 14 yıl hapis cezasında çarptırıldı, yaşı küçük olduğu için cezası 8 yıla indirildi. Guardian gazetesi Türkiye’nin çocuklarla mücadele bilançosunu hesapladı: Cezaevlerinde 2 bin 622 çocuk var, Terörle Mücadele Kanunu çıktığından beri 737 çocuk yargılandı, Diyarbakır’da geçen yıl yargılanan 267 çocuktan 78’i uzun süreli hapis cezalarına çarptırıldı. Türkiye ayrıca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde imzası bulunan 47 ülke içinde 1959-2009 döneminde sicili en kötü ülke oldu: ihlallerin yüzde 19’u Türkiye’de gerçekleşti. Bursa’da 70 kuruşluk metro ücretini “protesto etmek için” turnikelerin üzerinden atlayan iki öğrenciye 6 ay hapis istemiyle dava açılırken, benzer bir dava İstanbul’da metrobüs zammını protesto etmek için aynı eylemi yapan 45 kişi hakkında da açıldı. Bursa’da Başbakan’a “Ampul Tayyip” diye slogan atan üç lise öğrencisi hakkında da hakaret davası açıldı, savcı ‘ampul’ kelimesinin hakaret olduğu iddiasını Google’dan bulduğu “Hadi lan oradan, ampul” sözüyle destekledi.

Alberto Giacometti’nin yaptığı bronz “Yürüyen Adam” heykeli, Southbey’s müzayedesinde 65 milyon pounda (163 milyon lira) satıldı. Yılbaşında Kaddafi’nin oğlu için Karayip Adaları’nda özel bir konser verip 2 milyon dolar karşılığı beş şarkı söyleyen Beyonce, altı dalda Grammy kazandı. “We Are the World”, Haitili depremzedelere yardım amacıyla Barbra Streisand, Kanye West, Tony Bennett ve Celine Dion’lu bir kadroyla yeniden kaydedildi. İstanbul Moda Haftası başladı, Meg Ryan geldi, kurdele kesti ve gitti. Fransa’da hapiste olan ve bir zamanlar Filistin’in özgürlüğü için bin 500 kişiyi öldürdüğünü söyleyen Çakal Carlos, kendi hakkında üç bölümlük bir televizyon dizisi çeken prodüksiyon şirketine, “biyografik imajı” zedelendiği için dava açtı. Lost’un altıncı ve son sezonu başlarken, dizinin yıldızları Hawaii’de 10 bin kişi tarafından karşılandı. İngiltere’de Arsenal ve Manchester United arasında oynanan Premier Lig maçı, 3D yayınlanan ilk spor karşılaşması oldu.

İngiltere, Chelsea ve millî futbol takımlarının kaptanı John Terry’nin, birkaç yıl önceki takım arkadaşı Wayne Bridge’in eski kız arkadaşıyla evlilik dışı ilişki yaşamış olmasıyla meşgul oldu. İngiltere Teknik Direktörü Fabio Capello, kaptanlık meselesinde karar vermeden önce Terry’den “bütün gerçekleri” duymak istediğini söyledi. Geçen hafta Mexico City’de bir barda silahla kafasından vurulan Paraguaylı futbolcu Cabañas kendine gelirken, bu sefer de Club America’daki takım arkadaşı Juan Carlos Silva, arabasını çalmak isteyen soyguncular tarafından kalçasından vuruldu. Gana’yı 1-0 yenen Mısır, Angola’daki Afrika Uluslar Kupası’nı üst üste üçüncü, toplamda yedinci kez kazandı.

Irak’ta intihar bombacısı bir kadın Kerbela’daki yas törenlerine giden 54 Şii hacıyı öldürdü, 122’sini yaraladı. İki gün sonra bu kez Kerbela’da bir bombalı aracın kalabalığa dalması sonucu 20 kişi öldü. Papa 16. Benedict, Roma’da topladığı İngiliz ve Gallerli piskoposlara Britanya Eşitlik Yasası’na savaş açmaları gerektiğini, bu yasanın kilisenin eşcinsellerin yükselmesini engelleme hakkını elinden aldığını ve “doğa yasalarına aykırı” olduğunu söyledi – piskoposlar Roma’ya Britanya kiliselerindeki çocuk tacizi skandallarını konuşmak için gitmişlerdi. Nobel ödüllü Nijeryalı yazar Wole Soyinka, Britanya’yı İslamî köktencilere tolerans gösterip ülkede barındırmakla suçladı. Fransa’da eşi çarşaflı olan Faslı bir adamın vatandaşlık başvurusu reddedildi.

Adıyaman’da aralık ayında kaybolan 16 yaşında bir kız, ailesinin evinin kümesindeki bir çukurda gömülü bulundu, otopsi raporu kızın canlı gömüldüğünü ortaya çıkarttı. Türkiye’de polise bildirilen tecavüz vakalarının ise yılda bin 200 olduğu, evli kadınların yüzde 15’inin cinsel şiddet gördüğü açıklandı. ABD’de Kansas’ta geçen yıl “doğmamış çocukların hayatını kurtarmak için” bir kürtaj doktorunu öldüren 51 yaşındaki bir adam, jüri tarafından suçlu bulundu. İngiltere’de 19 yaşında bir erkek, 86 yaşındaki bir kadını kaçırmak ve tecavüz etmekten ‘belirsiz’ bir süre hapis cezası aldı. Suudi Arabistan’da 80 yaşında bir adamla evli olan 12 yaşındaki bir kız, daha önce verdiği boşanma dilekçesini geri çekti. Fransa Cumhurbaşkanı Sarkozy, eşi Carla Bruni’nin San Remo Müzik Festivali açılışında şarkı söylemesine izin vermedi.

AİHM, TC kimliklerinde din ibaresi bulunmasını insan haklarına aykırı bulurken, alfabede q, w, x harflerinin yer almasının şart olmadığı kararına vardı. TBMM’de önce CHP ile BDP arasında tartışma, sonra CHP ile AKP arasında arbede yaşandı, ara verildi, AKP’li Başbakan Yardımcısı oturumu yöneten CHP’li Meclis Başkanvekili’nin odasına daldı, oturum tekrar açıldı, MHP’li bir eski bakan AKP’li Başbakan’a yapılan “Peygamber” benzetmesi üzerinden Başbakan’ın eşinin iki sene önce GATA’ya alınmamasını gündeme getirdi, AKP’li Başbakan sinirlendi, AKP’lilerle MHP’liler birbirine girdi, küfürler yumruklar havada uçuştu, bir AKP’li milletvekili sinir krizi geçirdi, iki MHP’li onu hastanede ziyaret etti. Polisin yeterli olmadığı toplumsal olaylarda asker müdahalesine olanak veren EMASYA (Emniyet-Asayiş-Yardımlaşma) protokolü kaldırıldı. Başbakan, bir alışveriş merkezinin açılışında yaptığı konuşmada, “Sokak aralarında bakkal olayı bitmiştir” dedi. Başbakan’a “Seni bakkallar götürecek” diye cevap veren ana muhalefet lideri Baykal, Telekom’un kâr ederken taksitle satıldığını, satıştan hemen sonra da kurumlar vergisinin yüzde 30’dan 20’ye düşürüldüğünü hatırladı. Ocak ayındaki 1,85’lik enflasyon son 7 yılın en yüksek oranı oldu.

Mussolini’nin konuşmalarını indirip dinlemeyi sağlayan iPhone aplikasyonu piyasadan geri çekildi. Polonya, Auschwitz kampının girişindeki “Arbeit Macht Frei” yazısının çalınmasını planladığı iddia edilen İsveçli bir adam hakkında AB çapında arama emri çıkarttı – meşhur yazı geçen aralıkta çalınmış, üç gün sonra üç parçaya bölünmüş hâlde bulunmuştu. II. Dünya Savaşı aynı kampta 400 bin kişinin ölümünden sorumlu olduğuna inanılan Doktor Josef Mengele’nin Brezilya’da bulunan günlükleri satışa çıktı. Geçen yıl Batı Şeria’daki bir protesto gösterisinde Amerikalı bir eylemciyi 70 metreden yüzünden vurup komaya sokan İsrailli polis memuru hakkında soruşturma açılmamasına karar verildi. İsrail, BM’ye geçen yıl Gazze’deki saldırıda hiçbir uluslararası yasayı çiğnemediğini anlatan 46 sayfalık bir rapor gönderdi, bağımsız soruşturma yapılması teklifini reddetti. Ülkede üst rütbeli iki askerin Gazze’deki saldırılarda fosfor bombası kullanmak suçundan disiplin cezası aldığı açıklandı. İsveç’te cinayet davalarında zaman aşımını kaldıran yasa tasarısı kabul edildi. Hrant Dink’in katil zanlısı Ogün Samast cezaevinde evlendi.

Ana akım medyanın çeşitli çıkar çatışmaları sebebiyle yayınlayamadığı belge ve bilgileri yayınlama iddiasındaki Wikileaks sitesi, bütçe yetersizliği sebebiyle bir süreliğine kapandı. Burma’da bir gazeteci, yurtdışı basın kuruluşlarıyla çalıştığı için 13 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, siber saldırıların geleceğin savaşlarında çok önem kazanacağını açıkladı. Google, Çin’den gelen siber saldırılara karşı ABD Ulusal Güvenlik Ajansı’yla (NSA) işbirliği yaptı, artık kullanıcıların özel bilgilerini bu kurum ile paylaşma kararı aldı. Britanya müzik endüstrisi kuruluşu BPI’ın temsilcisi, bir hukuk firmasının korsan paylaşıma savaş açma niyetiyle binlerce kişiye e-posta aracılığıyla uyarı yollamasını eleştirdi, takip edilmesi gerekenlerin ısrarlı ve ciddî kullanıcılar olması gerektiğini söyledi. İngiltere’de cinayet komplosu kurmaktan 35 yıllık ağır hapis cezası çeken bir çete liderinin, kaldığı üst seviye güvenlik hapishanesinden hasımlarına Facebook vasıtasıyla 565 tehdit mesajı yolladığı ortaya çıktı. Almanya’nın güneyindeki evinde webcam aracılığıyla ülkenin kuzeyindeki Buz Denizi’nde güneşin batışını seyreden bir kadın, oraya fotoğraf çekmek için giden ve hava kararınca buzun üstünde yolunu kaybettiği için flaşıyla işaret gönderen bir adamı fark edip kurtarılmasını sağladı.

55 ülke “Kopenhag Sözleşmesi”ne uygun olarak, sera gazlarını azaltacak planlarını BM iklim komisyonuna gönderdi. Almanya’da kar yağışı yüzünden sadece haftasonunda 300’den fazla trafik kazası meydana geldi. Ocak aylarında sıcaklık ortalaması -9,4 dört olan Erzurum’un bu yılki ortalaması -3,5 derece olarak hesaplandı. Peru’nun güneyindeki sellerde ölü sayısı 20’ye yükseldi, âfetten 40 bin kişinin etkilendiği açıklandı. Britanya’da 500 bin evin sel riski altında olduğu açıklandı. Ton balıklarının dünyada hızla azaldığına kani olan Fransa, ton balığının küresel ticaretinin yasaklanmasını isteyenlere destek verdi. Brezilya hükümeti, ülkenin kuzeyindeki Amazon ormanlarında yapılacak, 40 bin kişinin göç etmesine yol açacak ve 500 km² alanı sular altında bırakacak, dünyanın en büyük üçüncü hidroelektrik santralinin yapımına onay verdi. Rize İdare Mahkemesi, Fındıklı ilçesindeki bir hidroelektrik santralinin inşaatını durdurdu, yapılması planlanan bin 601 inşaatın daha durdurulmasının yolunu açtı. Obama, nükleer reaktör fonlarının üçe katlanıp 54 milyar dolara çıkartılacağını, ABD’nin karbon salımının 2020’ye kadar yüzde 28 düşürüleceğini söyledi. Firmaların birbirinden kota satın alarak karbon salım miktarlarını yükseltip alçalttıkları küresel karbon borsasına saldıran e-dolandırıcılar, 3 milyon avro değerinde 250 bin salım iznini çaldı.